Chương 1　Tại sao Silicon Valley đang quay trở lại với "quy trình" và "cộng đồng" ngay lúc này

Thung lũng Silicon năm 2026 đang tồn tại song song hai xu hướng thoạt nhìn có vẻ mâu thuẫn. Một mặt, Cursor (Anysphere) đã vượt mốc ARR 2 tỷ đô la (khoảng 300 tỷ yên) chỉ trong vòng 3 năm, với các cuộc đàm phán huy động vốn được báo cáo ở mức định giá 50–60 tỷ đô la (khoảng 7,5–9 nghìn tỷ yên), cho thấy AI tạo sinh đang kiến tạo một kỷ nguyên mà "một kỹ sư có thể tạo ra sản lượng bằng cả một công ty". Mặt khác, chính AI đó lại cho phép "bất kỳ ai cũng có thể sản xuất hàng loạt các sản phẩm tương tự với chi phí gần như bằng không", khiến cho sự khác biệt về tính năng của sản phẩm hoàn chỉnh không còn đủ để giải thích lý do khách hàng lựa chọn.

Để lấp đầy khoảng trống này, các nhóm VC tại Thung lũng Silicon đồng loạt bắt đầu tập trung vào hai trục giá trị mới: "Build in Public" — công khai tư duy và trăn trở của người sáng lập — và "Community-Led Growth" — nơi chính người dùng trở thành người thúc đẩy phân phối, hỗ trợ và tuyển dụng. Như a16z đã thảo luận trong podcast *How Ecosystem-Led Growth Unlocks the Next Generation of GTM* với khách mời Bob Moore của Crossbeam, nhận thức rằng "sự trưởng thành của modern data stack và nền kinh tế API đã biến hệ sinh thái thành tài sản dữ liệu, tạo ra playbook mới cho việc tạo pipeline, chuyển đổi cơ hội và mở rộng khách hàng" đang lan rộng song hành với nhận thức về giới hạn của việc tạo sự khác biệt bằng AI.

Trong *Cloud 100 Benchmarks Report* được Bessemer Venture Partners cập nhật năm 2025 trong chuỗi Atlas, tổng vốn hóa thị trường của các công ty được chọn vào Cloud 100 đã đạt 820 tỷ đô la (khoảng 123 nghìn tỷ yên), tăng 25% so với 654 tỷ đô la (khoảng 98 nghìn tỷ yên) của năm trước. Trong đó, dữ liệu cho thấy "3/4 công ty Cloud 100 phân bổ nguồn lực quản lý cho các chức năng cộng đồng, và hơn 20% trong top 50 đang tuyển dụng mới nhân sự cộng đồng chuyên trách" — điều này phản ánh rõ nét thực trạng CLG đã được thăng hạng từ một "chiến thuật marketing mềm" lên thành "chương trình nghị sự kinh doanh cấp hội đồng quản trị".

Chương 2　Phả hệ của Build in Public──Từ Pieter Levels đến thế hệ AI tạo sinh bản địa

Thuật ngữ "Build in Public" có nguồn gốc từ một thực hành xuất hiện tự nhiên trong cộng đồng indie hacker vào khoảng năm 2015. Pieter Levels (@levelsio), người Hà Lan có trụ sở tại Amsterdam, là biểu tượng tiêu biểu của phong trào này — ông tự phát triển và vận hành các sản phẩm như Nomad List, Remote OK, Hoodmaps, đồng thời liên tục công khai dữ liệu doanh thu Stripe gần như theo thời gian thực. Tính đến tháng 11 năm 2025, doanh thu hàng tháng ông công bố đạt khoảng 138.000 USD (khoảng 20,7 triệu yên), tương đương khoảng 3 triệu USD (khoảng 450 triệu yên) theo tỷ lệ hàng năm. Nomad List, ra mắt năm 2015, vẫn tạo ra 60.000 USD (khoảng 9 triệu yên) mỗi tháng tính đến năm 2024 — tức 9 năm sau khi ra mắt. Câu chuyện "xây dựng vài sản phẩm thành công trên nền tảng 70 thất bại" thường xuyên được cộng đồng indie hacker trên Fast-SaaS và Medium trích dẫn, và bản thân câu chuyện đó đã trở thành khuôn mẫu văn hóa cho BiP.

Arvid Kahl (The Bootstrapped Founder), sau khi bán FeedbackPanda — một SaaS giáo dục trực tuyến — cùng đối tác vào năm 2019, đã xuất bản các cuốn sách *Zero to Sold* và *The Embedded Entrepreneur*, và hiện đang thực hành "viết công khai" với cuốn sách *Build in Public!* đang được ông viết ngay trước mắt độc giả. Qua podcast và newsletter của mình, ông liên tục nhấn mạnh: "Build in Public chính là biến đường cong học hỏi của bản thân thành sản phẩm." Ông tiếp tục cung cấp nền tảng tư tưởng cho những "công ty bình yên" (calm company) — kiểu doanh nghiệp không nhận vốn từ các VC ở Silicon Valley.

Trong khi đó, đại diện tiêu biểu cho BiP kết hợp với vốn VC là Gumroad của Sahil Lavingia. Trong vòng gọi vốn 6 triệu USD (khoảng 900 triệu yên) với Naval Ravikant và Jason Fried là các nhà đầu tư chính, 1 triệu USD (khoảng 150 triệu yên) được phân bổ có chủ ý cho cả hai — cấu trúc này cho thấy Gumroad đã đóng vai trò như một cầu nối giữa "được VC hậu thuẫn" và "tinh thần indie." Lavingia thẳng thắn chia sẻ doanh thu hàng tháng, kế hoạch tuyển dụng và các lần xoay trục kinh doanh trên X (Twitter cũ), đồng thời hệ thống hóa triết lý đó trong cuốn sách *The Minimalist Entrepreneur*. Chính Fried cũng viết lời giới thiệu: "Pay attention" (Đáng chú ý), và đây chính là điểm giao thoa giữa văn hóa quản lý minh bạch xuất phát từ Basecamp và văn hóa indie hacker.

Điều thực sự định hình lại giọng điệu của BiP trong giai đoạn 2025–2026 là sự gia nhập của thế hệ AI-native. Josh Miller của Browser Company liên tục công khai từng bước trong quá trình chuyển từ trình duyệt Arc sang trình duyệt AI Dia, và trong podcast *Inside The Browser Company: Why They Killed Arc to Build Dia* của tạp chí Every.to, ông nói: "Chính vì chúng tôi đã chia sẻ tất cả các nguyên mẫu, nên khi chuyển sang AI, chúng tôi vẫn còn nguyên kho tín nhiệm đã tích lũy được." Theo thống kê năm 2025 do MyNextDeveloper tổng hợp, các nhà sáng lập SaaS thực hành BiP mở rộng lượng khán giả nhanh gấp 3 lần so với những người âm thầm xây dựng. Báo cáo *State of Social Media 2025* của Buffer cũng ghi nhận: "45% các nhà sáng tạo công khai quy trình kinh doanh cho biết họ cảm nhận được sự cải thiện về mức độ tin tưởng của người dùng và lòng trung thành với thương hiệu." Hơn nữa, dữ liệu mới do Indie Hackers tổng hợp năm 2025 cho thấy các nhà sáng lập công khai dự án của mình nhận được mức độ gắn kết cộng đồng cao hơn 30% so với những người không làm vậy.

Theo Trust Barometer 2025 của Edelman, 81% người tiêu dùng cho biết họ cần tin tưởng một thương hiệu trước khi mua hàng từ thương hiệu đó. Trong bối cảnh nền kinh tế niềm tin này, quan điểm mà a16z nhấn mạnh trong *The Lighthouse Playbook* — "làm cho các khách hàng hiện tại trở thành ngọn hải đăng (Lighthouse) có thể nhìn thấy được, chỉ đường cho khách hàng tiếp theo" — đang nhanh chóng thu hút sự đồng thuận rộng rãi.

Chương 3　Nền tảng lý thuyết của Community-Led Growth──"5 Quy tắc" của Bessemer và "Lighthouse Playbook" của a16z

Trong các framework về CLG do VC khởi xướng, được trích dẫn nhiều nhất là『Five Laws of Community-Led Growth』do Bessemer Venture Partners công bố trên Atlas của họ. Bessemer đã hệ thống hóa 5 quy luật sau đây sau khi phỏng vấn các trưởng bộ phận cộng đồng tại các công ty trong danh mục đầu tư như HashiCorp, Twilio, ServiceTitan và MakersPlace.

Quy luật thứ nhất,「Quy tắc 95-5%」, yêu cầu chủ động tạo ra không gian để 5% người dùng có tiếng nói lớn nhất — bao gồm cả những người ủng hộ nhiệt thành lẫn những người phê bình gay gắt — được lên tiếng. Thiết kế tạo vòng phản hồi trực tiếp đến nhóm sản phẩm, đồng thời vinh danh những người dùng quyền năng hàng đầu qua chương trình ambassador, là triết lý thiết kế chung của Notion, Figma và HashiCorp. Quy luật thứ hai,「Quy luật về Tính xác thực (Authenticity)」, khuyến nghị tuyển dụng community manager từ bên trong cộng đồng thay vì từ bên ngoài. Bessemer dẫn ví dụ Thomas Howard — người dùng ServiceTitan 10 năm — trở thành VP of Customer Success, và nghệ sĩ NFT Jarid Scott trở thành community manager của MakersPlace. Quy luật thứ ba,「Tỷ lệ chuyển đổi từ Khách hàng sang Cộng đồng」, cho thấy các công ty dẫn đầu thị trường thu hút tới 30% cơ sở khách hàng vào các advisory forum và kênh kỹ thuật số, đặc biệt với sản phẩm kỹ thuật, mô hình người dùng hiện tại "giáo dục" khách hàng tiềm năng là điển hình phổ biến. Quy luật thứ tư,「Đo lường Halo Effect (Hiệu ứng vầng hào quang)」, khuyến nghị đo lường chỉ số tiên phong là "tốc độ tăng trưởng cộng đồng có vượt tốc độ tăng trưởng khách hàng hay không". Quy luật thứ năm,「Cộng tác liên phòng ban」, cho rằng cần linh hoạt quyết định bộ phận cộng đồng sẽ đặt dưới Marketing, Operations, Product hay Engineering, đồng thời dự đoán "cuối cùng sẽ xuất hiện vị trí điều hành độc lập (Community Executive)".

『The Lighthouse Playbook』do a16z công bố năm 2025 đưa lý thuyết của Bessemer xuống cấp độ thực thi, hướng dẫn cách trực quan hóa khách hàng, ứng viên và nhà đầu tư đã lựa chọn bạn như những "ngọn hải đăng", từ đó tạo ra cơ chế tự nhiên dẫn dắt khách hàng tiếp theo. Nghiên cứu điển hình về Figma cho thấy chính lý lịch của CTO Kris Rasmussen — người từng tham gia Figma với tư cách cố vấn trong giai đoạn Series A — đã trở thành tín hiệu thu hút các technical leader khác, dẫn đến kết luận "những ngọn hải đăng được kết nối thành mạng lưới có tính chuyển hóa hơn những ngọn hải đăng đơn lẻ".

Emily Kramer của MKT1 đã công bố bộ 3 phần『The Shift to Account-Driven GTM』vào tháng 2 năm 2025, khẳng định rằng chỉ dựa vào inbound hay ABM truyền thống là không đủ để chiến thắng, đồng thời định vị ecosystem marketing là "kênh marketing lớn tiếp theo". Newsletter của bà được 75.000 marketer và startup leader đọc, và CLG cùng ecosystem marketing thực tế đang được thảo luận như một chuỗi liên tục thống nhất.

Chương 4　Nghiên cứu điển hình về các công ty biểu tượng──Figma、Notion、Supabase、Cursor

Ví dụ được trích dẫn nhiều nhất về thành công của CLG là Figma. Figma niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán New York (NYSE) với mã ticker "FIG" vào ngày 31 tháng 7 năm 2025, tăng vọt từ giá chào bán 33 đô la lên mức đóng cửa ngày đầu 115,50 đô la, đưa vốn hóa thị trường lên khoảng 68 tỷ đô la. Năm 2025, công ty tăng trưởng 41% cả năm, ARR vượt 1 tỷ đô la trong quý 4, và đưa ra hướng dẫn cả năm 2026 ở mức 1,366 tỷ đến 1,374 tỷ đô la. Hướng dẫn này được cho là gắn liền với tốc độ áp dụng tính năng "Code to Canvas" tích hợp với mô hình Anthropic Claude, thể hiện rõ ràng hướng đặt cược vào quy trình thiết kế trong kỷ nguyên AI. Các con số về phía cộng đồng của Figma cũng ấn tượng không kém: hơn 1.500 plugin do cộng đồng tạo ra, được báo cáo là thúc đẩy khoảng 50% mức độ tương tác của người dùng. Hội nghị dành cho nhà phát triển Config tăng trưởng 750% trong 5 năm, từ 1.000 người tại lần ra mắt IRL năm 2020 lên 8.500 người tại sự kiện tổ chức ở San Francisco năm 2025; cộng thêm sự kiện IRL đầu tiên tại London, tổng cộng hơn 10.000 người tham dự, cùng với hàng chục nghìn người xem qua các watch party tại hơn 100 địa điểm ở 45 quốc gia. Tạp chí Event Marketer nhận xét: "Figma đã trao quyền vận hành hội nghị cho cộng đồng, về cơ bản đã viết lại những yêu cầu để tạo nên một sự kiện thường niên thành công."

Notion được biết đến là một ví dụ thuần túy hơn về CLG. Vượt mốc 100 triệu người dùng theo thông báo chính thức năm 2024, Notion phụ thuộc vào tăng trưởng hữu cơ cho gần 95% doanh thu thay vì quảng cáo trả phí, và chương trình đại sứ thương hiệu thu hút hơn 600 đơn đăng ký trong tuần đầu tiên. Theo nghiên cứu tình huống của Decibel VC, Notion đã đạt đến điểm bùng phát nhờ kết hợp nền kinh tế template, tăng trưởng do cộng đồng dẫn dắt và nền kinh tế sáng tạo trong giai đoạn 2020–2022, đạt 20 triệu người dùng vào năm 2021. Điều quan trọng cần lưu ý ở đây là các đại sứ của Notion không nhận thù lao bằng tiền mặt. Phần thưởng là những động lực nội tại như "quyền tự chủ, vị thế insider, và thuộc về một phong trào sáng tạo toàn cầu" — đây chính là cốt lõi của cái mà HackerNoon gọi là "động cơ tăng trưởng 10 tỷ đô la của Notion."

Supabase nổi bật như một trường hợp mà cộng đồng nhà phát triển đồng thời là nhà đầu tư. Tháng 9 năm 2024, công ty huy động 80 triệu đô la trong vòng Series C do Peak XV và Craft Ventures dẫn đầu (với sự tham gia của Coatue, Felicis, Y Combinator và Avra Capital của Anu Hariharan, cựu Giám đốc Y Combinator Growth Fund). Tháng 3 năm 2025, công ty được Accel dẫn đầu với định giá 2 tỷ đô la, và tháng 10 năm 2025 lại huy động thêm 100 triệu đô la trong vòng Series E do Accel và Peak XV đồng dẫn đầu, đưa định giá lên 5 tỷ đô la. Supabase đã vượt 4 triệu người dùng và đang thử nghiệm mở quyền mua cổ phần cho các thành viên cộng đồng trong khi vẫn duy trì bản chất là dự án mã nguồn mở. Nằm trên sự tiếp nối của "cơ sở hạ tầng do nhà phát triển vận hành vì nhà phát triển" — quyền sở hữu cộng đồng — là một trong những mô hình huy động vốn sáng tạo nhất tính đến năm 2026.

Trong lĩnh vực lập trình AI, Anysphere (Cursor) là biểu tượng tiêu biểu. Được thành lập năm 2022 bởi bốn cựu sinh viên MIT (Michael Truell, Sualeh Asif, Aman Sanger và Arvid Lunnemark), công ty đạt định giá 9,9 tỷ đô la trong vòng Series C trị giá 900 triệu đô la do Thrive Capital dẫn đầu vào đầu năm 2025, và đến tháng 11 cùng năm đạt định giá 29,3 tỷ đô la trong vòng Series D trị giá 2,3 tỷ đô la do Accel và Coatue dẫn đầu. Tính đến tháng 4 năm 2026, một vòng huy động vốn mới trị giá từ 2 đến 5 tỷ đô la do a16z và Thrive Capital đồng dẫn đầu đang được thảo luận, với định giá được báo cáo ở mức 50 đến 60 tỷ đô la. ARR tăng từ 100 triệu đô la vào tháng 1 năm 2025 lên 500 triệu đô la vào tháng 6, 1 tỷ đô la vào cuối năm 2025, và tăng gấp đôi lên 2 tỷ đô la chỉ trong 3 tháng tính đến tháng 4 năm 2026. TechCrunch gọi đây là "kỷ lục mở rộng B2B từ đầu nhanh nhất mọi thời đại," với 70% Fortune 1000 là khách hàng. Điều khiến Cursor nổi bật không chỉ là sản phẩm AI tạo sinh đơn thuần, mà còn ở chỗ cộng đồng nhà phát triển trên X liên tục chia sẻ prompt và quy trình làm việc của nhau, tạo ra tăng trưởng tự nhân rộng. Việc a16z dẫn đầu vòng mới là kết quả của việc đánh giá cao cấu trúc "cộng đồng nhà phát triển chính là GTM."

Replit cũng huy động 250 triệu đô la vào tháng 9 năm 2025 đạt định giá 3 tỷ đô la, rồi tăng vọt lên định giá 9 tỷ đô la với khoản huy động thêm 400 triệu đô la vào tháng 3 năm 2026. Tính đến đầu năm 2026, số lượng người dùng vượt 35 triệu tại hơn 200 quốc gia, và thông qua quan hệ đối tác "Race to Revenue" với Linear, Rippling, Stripe Atlas, HubSpot for Startups, Ramp và Visa, công ty đã thống nhất hỗ trợ runway ban đầu cho cộng đồng nhà phát triển. Đây là điển hình của một xu hướng mới năm 2026: "không phải các VC chia sẻ cộng đồng với nhau, mà là các nhà cung cấp công cụ dành cho nhà phát triển chia sẻ cộng đồng với nhau."

Chương 5　Lenny's Newsletter và CLG do Creator dẫn dắt

Một cái tên không thể bỏ qua trong lĩnh vực nền tảng CLG từ cá nhân chính là Lenny's Newsletter của Lenny Rachitsky. Với 1,1 triệu người đăng ký, đây là bản tin dành cho Product Manager lớn nhất thế giới, được trang bị cộng đồng Slack với hơn 30.000 thành viên, các buổi gặp mặt trực tiếp tại 193 địa điểm ở 30 quốc gia, mentorship, AMA và book club. Năm 2025, ông triển khai gói bundle bao gồm "Insider tier" với giá 350 đô la/năm (~52.500 yên) và entry tier 200 đô la (~30.000 yên), tạo ra doanh thu hơn 1 triệu đô la (~150 triệu yên) từ một chiến dịch email duy nhất. Cấu trúc cung cấp miễn phí 19 công cụ trả phí trong một năm — bao gồm Lovable, Replit, Gamma, n8n, Bolt, Devin — có nghĩa là Lenny thực chất đã được tích hợp như một "cỗ máy thu hút khách hàng" vào nhiều startup. Chính phán đoán biên tập của ông — người đã theo dõi product growth từ thời First Round Capital — đang trở thành chương trình giảng dạy mặc định cho thế hệ AI-native.

Mô hình này có thể được định vị như một sự phát triển tiếp theo của Product-Led Growth (PLG) mà OpenView Partners đề xuất năm 2016. Các báo cáo benchmark qua các năm của OpenView (phiên bản 2023 có sự tham gia của 1.000 công ty) đã liên tục ghi nhận rằng "các công ty theo dõi PQL/PQA (Product Qualified Lead/Account) có xác suất đạt tăng trưởng nhanh cao hơn 61% so với những công ty không làm vậy." CLG được định vị là giai đoạn tiếp theo của PLG, và theo benchmark năm 2025 của Gainsight, "tại các công ty B2B SaaS đã triển khai automated scoring, doanh thu mở rộng (expansion revenue) từ cộng đồng chiếm trung vị 22% trong tổng doanh thu mở rộng." Ngoài ra, benchmark liên ngành của Common Room xác nhận rằng "tỷ lệ chuyển đổi nâng cấp của các tài khoản được chấm điểm bằng community score là 14,3%, trong khi các tài khoản không được chấm điểm là 6,8% — cải thiện 2,1 lần." Hướng dẫn năm 2026 của The Smarteters cũng báo cáo rằng các công ty có cộng đồng người dùng tích cực có tỷ lệ retention cao hơn tới 26% so với những công ty phụ thuộc vào bán hàng và marketing truyền thống. Chính những con số này là động lực đưa CLG từ "xu hướng nhất thời" trở thành "phương pháp quản trị có thể tối ưu hóa ROI."

Bản thân Common Room cũng đang phát triển như một nền tảng community intelligence dựa trên AI, được hậu thuẫn bởi 52,9 triệu đô la (~7,9 tỷ yên) vốn đầu tư từ Index Ventures, Greylock và Madrona, đảm nhận vai trò là lớp công nghệ giúp hiển thị trực quan "quy tắc 95-5%" và "tỷ lệ chuyển đổi từ khách hàng sang cộng đồng" theo 5 quy tắc của Bessemer.

Chương 6　"Nền kinh tế quy trình" của Nhật Bản ── Sự tiến hóa độc đáo và điểm giao thoa với Hoa Kỳ

Khái niệm tương đồng từ phía Nhật Bản đang được chú ý là "Process Economy" (Kinh tế quá trình). Khái niệm này được doanh nhân khởi nghiệp nối tiếp Kensuke Furukawa (bút danh "kensuu") đề xuất vào năm 2020 trên nền tảng note, và được phổ biến rộng rãi trong xã hội khi ông Kazuhiro Obara — tác giả nổi tiếng với cuốn *After Digital* — xuất bản cuốn sách cùng tên *Process Economy: Câu chuyện của bạn trở thành giá trị* (『プロセスエコノミー あなたの物語が価値になる』) vào năm 2021 qua nhà xuất bản Gentosha. Cuốn sách đạt vị trí #1 bảng xếp hạng sách Amazon ngay khi ra mắt, và khái niệm này đã hệ thống hóa tư tưởng: "Không chỉ phân phối thành phẩm của sản phẩm hay dịch vụ, mà còn chia sẻ quá trình tạo ra chúng, từ đó nhận được sự đồng cảm, ủng hộ và kết nối với doanh thu." Tạp chí đánh giá sách của GLOBIS tóm tắt rằng: "Trong giai đoạn thị trường đã bão hòa, khi việc tạo sự khác biệt chỉ bằng tính năng hay hiệu suất trở nên khó khăn, quá trình phản ánh sự kiên trì và triết lý riêng của từng người mới là thứ không ai có thể sao chép."

Bản thân ông kensuu đã chính thức ra mắt *00:00 Studio (Fozerostudio)* vào ngày 16 tháng 12 năm 2020 từ công ty AL Inc., như một sân khấu để triển khai Process Economy. Đây là dịch vụ cho phép các creator phát trực tiếp quá trình làm việc của mình, chia sẻ tiến trình với người hâm mộ và sáng tác trong khi nhận được sự cổ vũ. Điểm mang tính biểu tượng là chính ông kensuu đã thú nhận trên note rằng "cuộc đời tôi đã thay đổi khi tôi phát trực tiếp quá trình viết lách hằng ngày của mình."

Một điểm quan trọng trong cách triển khai đặc thù của Nhật Bản là sự hợp nhất với crowdfunding. CAMPFIRE công bố rằng tính đến tháng 4 năm 2025, tổng số tiền ủng hộ lũy kế đã vượt 100 tỷ yên và số thành viên vượt 5,1 triệu người. Nền tảng này ghi nhận mức tăng trưởng 188% so với năm trước đối với các dự án cộng đồng địa phương, 173% với âm nhạc và giải trí, và 150% với CAMPFIRE Creation dành cho creator và merchandising. Tháng 4 năm 2025, CAMPFIRE hợp tác với IVS để ra mắt "Top Gun FUND" — cho phép diễn giả kêu gọi ủng hộ ngay trên sân khấu — và tháng 5 cùng năm, liên kết với JTB để khởi động "JTB Crowdfunding". Tất cả đều được thiết kế với tiền đề "dự án chưa hoàn thành ngay từ lúc khởi động", biến chính trải nghiệm cùng nhau đồng hành đến khi hoàn thành thành sản phẩm thương mại. Như các phân tích tình huống của IDEAS FOR GOOD và Lib Consulting đã nhiều lần chỉ ra, chương trình tuyển chọn Nizi Project — nơi khai sinh nhóm nhạc NiziU — là ví dụ điển hình: thay vì đưa ra "thành phẩm là một nhóm nhạc idol hoàn chỉnh", chương trình đã biến "chính quá trình một nhóm nhạc idol được hình thành" thành nội dung, khiến ca khúc pre-debut "Make you happy" trở thành hiện tượng xã hội trước cả khi nhóm chính thức ra mắt.

Các startup B2B/SaaS của Nhật Bản cũng đang có những bước đi tại giao điểm giữa CLG và Process Economy. SmartHR đã chấp nhận khoản đầu tư thiểu số chiến lược trị giá 96 triệu đô la (khoảng 14,4 tỷ yên) do General Atlantic dẫn đầu vào tháng 11 năm 2025, và đang nhắm đến việc niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Tokyo vào năm 2026 với quy mô vốn hóa thị trường khoảng 160 tỷ yên (khoảng 1 tỷ đô la), trong tư cách là nền tảng HR/tiền lương trên đám mây được hơn 60.000 công ty sử dụng. "Eight" của Sansan đã tổ chức *Startup JAPAN EXPO 2025* tại Tokyo Big Sight với quy mô 380 đơn vị triển lãm (tăng 30% so với lần trước) và dự kiến đón 10.000 lượt khách. Điểm đặc trưng của tất cả những ví dụ này là: trong khi vận hành các chương trình cộng đồng theo phong cách Mỹ, họ đồng thời bổ sung yếu tố mang tính Process Economy đặc trưng Nhật Bản — đó là "người sáng lập có gương mặt, có tên tuổi, trực tiếp gặp gỡ người hâm mộ tại hiện trường."

Chương 7　Sự khác biệt giữa Nhật Bản và Mỹ, và hai con đường đều tích cực

Nền kinh tế quy trình (Process Economy) của Nhật Bản và phong cách Build in Public/CLG của Silicon Valley đều có cấu trúc bề ngoài là "chia sẻ quy trình", nhưng lại có sự nhấn mạnh khác nhau. Dựa trên nội dung cuộc đối thoại giữa ông Kensuke Furukawa và ông Kazuhiro Obara trên Nikkei XTREND, cốt lõi của mô hình Process Economy kiểu Nhật nằm ở "Lý do nhất quán (Why)" và "sự đồng cảm với câu chuyện (narrative)", đề cao sự gắn kết nội tâm và cảm xúc nhằm tạo ra những người hâm mộ nhiệt thành. Mô hình này có sự tương đồng cao với các hình thức như tiêu dùng cổ vũ, crowdfunding, livestream, văn hóa idol, đồng thời lấy nhu cầu "muốn mua từ người mà mình ủng hộ" và "muốn kết nối với người mà mình đồng cảm" của thế hệ Z và Millennials làm nền tảng cầu.

Ngược lại, mô hình Build in Public/CLG kiểu Silicon Valley thiết kế việc chia sẻ quy trình như một "vốn niềm tin" có thể định lượng, gắn trực tiếp với các KPI theo kiểu B2B SaaS như giảm CAC (chi phí thu hút khách hàng), kéo dài LTV (giá trị vòng đời khách hàng), và tăng Expansion Revenue (doanh thu mở rộng). "Measure Your Halo" — một trong 5 nguyên tắc của Bessemer — chính là biểu tượng cho tư duy này, khi quy mô cộng đồng được theo dõi định lượng và chênh lệch so với số lượng khách hàng được xem là KPI quản trị. Như dữ liệu từ Buffer, Indie Hackers và Edelman cho thấy, phong cách Silicon Valley là mô hình hóa nghiêm ngặt tác động của tính minh bạch và công khai lên quyết định mua hàng như một "biến số".

Tuy nhiên, hai mô hình này không phải là vấn đề hơn-thua, mà thực ra có mối quan hệ bổ trợ lẫn nhau. Mô hình Nhật Bản mạnh ở "thiết kế câu chuyện" tạo ra cam kết cảm xúc, còn mô hình Silicon Valley mạnh ở "thiết kế đo lường và vận hành" để scale tăng trưởng. Là xu hướng của năm 2026, "Ecosystem-Led Growth" mà a16z phác thảo và "Account-Driven GTM" của Emily Kramer đang có xu hướng duy trì thiết kế định lượng nhưng đồng thời đưa "câu chuyện về con người là người sáng lập" lên hàng đầu, và kết quả là đang tiến gần hơn đến Process Economy kiểu Nhật. Mặt khác, CAMPFIRE, SmartHR, Eight và các công ty Nhật khác đang tiến hành áp dụng các chỉ số đo lường và nền tảng quản lý cộng đồng (như Common Room, Bettermode, Orbit...), từng bước tiếp thu framework CLG kiểu Silicon Valley. Khả năng cao là sự hội tụ hai chiều này sẽ hình thành chuẩn mực toàn cầu trong tương lai.

Điều quan trọng là cả hai hướng đều có những điểm tích cực chính đáng. Process Economy kiểu Nhật triển khai một cách bền vững "nền kinh tế cổ vũ liên tục" thoát khỏi cuộc cạnh tranh về tính năng, đồng thời cung cấp môi trường nuôi dưỡng nguồn vốn văn hóa và vốn sáng tạo khó định lượng. Build in Public/CLG kiểu Mỹ, trong các doanh nghiệp phần mềm scale nhanh, giúp giảm CAC, tối đa hóa giá trị vòng đời khách hàng, và giải quyết sự bất cân xứng thông tin giữa người sáng lập và khách hàng, từ đó nâng cao hiệu quả vốn cho toàn bộ hệ sinh thái startup.

Chương 8　Thông điệp và chỉ trích từ phía VC──Jason Lemkin, Tiger Global, Sequoia

Jason Lemkin của SaaStr đã liên tục nhấn mạnh trong các phiên "SaaS Vibe Check" và "VC Funding in the AI Era" năm 2025 rằng "những người chiến thắng năm 2025 vừa là người xây dựng vừa là người kể chuyện", và SaaStr Annual với quy mô 12.000 người do ông điều hành đã tự trở thành "sân thử nghiệm CLG dẫn dắt bởi VC". Tiger Global đã trải qua đỉnh cao 12 nghìn tỷ đô la năm 2021 và đến năm 2025 đã thu hẹp đáng kể chính sách vận hành, huy động Private Investment Partners XVII với quy mô chỉ 2,2 tỷ đô la (khoảng 330 tỷ yên) — trong khi các quỹ trước đó có quy mô từ 6,7 đến 12,7 tỷ đô la (khoảng 1 đến 1,9 nghìn tỷ yên) — đồng thời cắt giảm số lượng đầu tư hàng năm xuống còn 9 thương vụ. Điều này tượng trưng cho một sự chuyển dịch kiến tạo: "từ đầu tư chỉ chạy theo tăng trưởng cao, sang đầu tư coi trọng hiệu quả GTM và sức khỏe cộng đồng."

Sequoia Capital đã vận hành đầy đủ "Open Source Fellowship" từ năm 2024, hỗ trợ sinh hoạt phí bao gồm cả chi phí hạ tầng CI cho các nghiên cứu sinh liên quan đến vLLM và Chatbot Arena. Thiết kế hỗ trợ 2–3 người trong vòng một năm mà không lấy cổ phần thể hiện thái độ mới của VC: đầu tư trực tiếp vào việc "duy trì" cộng đồng OSS. Lenny Rachitsky — người tiếp quản kho lưu trữ của First Round Capital — cùng các chương trình tăng tốc như "PearX S25" và "Fall 2025 Female Founders Circle" của Pear VC đều áp dụng cấu trúc hybrid: vừa dùng cộng đồng như "tiêu chí lựa chọn", vừa tận dụng nó như "động cơ GTM sau khi tốt nghiệp".

Không phải không có tiếng nói phê phán. Bài viết "The Truth About 'Building in Public'" đăng trên DEV Community đã gióng lên hồi chuông cảnh báo: "BiP không nhất thiết là giải pháp vạn năng — phụ thuộc quá mức vào khán giả có thể làm méo mó các quyết định chiến lược sản phẩm." Như Browser Company đã trải qua trong quá trình chuyển đổi từ Arc sang Dia, bài toán "làm thế nào để chuyển tiếp tín nhiệm đã tích lũy được sang một hướng đi mới" vẫn là vấn đề quản trị chưa được giải quyết đối với các VC Thung lũng Silicon. Bessemer đã đề cập đến điểm này, kêu gọi sự cân bằng giữa nguyên tắc "cộng đồng không phải là nhà đầu tư" và "không đòi hỏi quá mức việc ra quyết định kiểu nhà đầu tư từ cộng đồng". Thiết kế các rào chắn bảo vệ để định hướng sản phẩm không bị kéo lê bởi các cuộc bỏ phiếu tán thành/phản đối ngắn hạn đang dần được tích hợp vào tiêu chí đánh giá của VC trong tương lai.

Chương 9　Những động thái tiếp theo được dự báo từ nửa sau năm 2026 đến năm 2027

Trong 12–18 tháng tới, nhiều nhà đầu tư mạo hiểm (VC) và chuyên gia phân tích ngành đang gợi ý những xu hướng sau đây. Trước tiên, khi AI tác tử (Agentic AI) được triển khai rộng rãi, bản thân cộng đồng có khả năng cao sẽ tiến hóa thành "mạng lưới kết hợp giữa con người và tác tử". Báo cáo McKinsey *State of AI Trust in 2026* gọi sự chuyển biến này là "bước chuyển sang kỷ nguyên tác tử", với dự báo rằng các cơ chế xây dựng niềm tin của con người sẽ được áp dụng cho cả các tác tử phần mềm. Các nền tảng như Common Room, Orbit và Bettermode đã thông báo sẽ ra mắt chính thức vào nửa cuối năm 2026 các tính năng kiểm duyệt tự động bằng AI, xác định người dùng quyền lực và cá nhân hóa chương trình đại sứ thương hiệu.

Từ mùa hè đến mùa thu năm 2026, hàng loạt hội nghị do cộng đồng tổ chức sẽ diễn ra dồn dập, bao gồm Figma Config 2026 (23–25/6, Moscone Center SF), Supabase LaunchWeek, Notion Make, sự kiện Ship của Vercel, SaaStr Annual, và phía Nhật Bản có IVS, Startup JAPAN EXPO, Giải thưởng CAMPFIRE. Những sự kiện này trở thành "nơi săn tìm cổ phiếu CLG tiếp theo" đối với các VC đang đầu tư, và là "nơi biến người dùng hiện tại thành ngọn hải đăng" đối với các startup. a16z đã công bố *Growth Engineer Fellowship* vào năm 2025, và dự kiến trong đợt tuyển chọn năm 2026, nhân tài kỹ thuật "có khả năng phân tích dữ liệu cộng đồng bằng AI tạo sinh" sẽ là chủ đề tuyển dụng trọng tâm.

Tại Nhật Bản, SmartHR có khả năng cao sẽ niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Tokyo trong năm 2026 (giới quan sát thị trường ước tính vốn hóa khoảng 160 tỷ yên), và các công ty SaaS hiện hữu như SmartHR, MoneyForward, freee, Sansan được dự báo sẽ đẩy nhanh việc chính thức đưa mô hình kết hợp "kinh tế quy trình kiểu Nhật × CLG kiểu Mỹ" vào KPI kinh doanh. CAMPFIRE đang triển khai thực tế xã hội mô hình "kết nối tức thời giữa sự kiện và gọi vốn cộng đồng" thông qua Top Gun FUND và JTB Crowdfunding, và mô hình này có thể được "nhập ngược" sang thị trường Mỹ như một hình mẫu trong lĩnh vực Common Room hay "Community Commerce" đang dần trở thành chuỗi.

Những chuyển động từ phía AI cũng không thể bỏ qua. Mô hình "chính cộng đồng nhà phát triển đảm nhận GTM" như Cursor hay Replit sẽ kết nối với hệ sinh thái dành cho nhà phát triển của Anthropic và OpenAI, và dự kiến từ nửa cuối năm 2026, sự luân chuyển qua lại giữa các hệ sinh thái sẽ trở nên thực sự sôi động. Mô hình "gọi vốn sở hữu cộng đồng" — mở cổ phần cho thành viên cộng đồng như Supabase đang thực hiện — cũng có thể thâm nhập rộng rãi từ giai đoạn seed đến giai đoạn tăng trưởng, tùy thuộc vào việc môi trường pháp lý được hoàn thiện đến đâu.

Chương 10　Kết luận──"Công khai quy trình" là con hào phòng thủ bền vững cuối cùng còn lại

5 quy luật của Bessemer, "Lighthouse Playbook" của a16z, các benchmark PLG/CLG của OpenView, "Open Source Fellowship" của Sequoia, Account-Driven GTM của MKT1, Product Pass của Lenny's Newsletter — thoạt nhìn những chiến lược này có vẻ rời rạc, nhưng thực ra chúng được kết nối bởi một tư tưởng chung: "Không phải sản phẩm hoàn thiện, mà chính quá trình sản phẩm được tạo ra và cộng đồng xung quanh nó mới là tài sản không thể sao chép." Trong thời đại AI thương mại hóa việc tạo code, câu chuyện và mối quan hệ về "ai đã làm, với triết lý gì, cùng với ai" vẫn là nguồn lực cực kỳ khó sao chép.

Process Economy của Nhật Bản đang đi trước Mỹ ở khía cạnh nâng "tính tự sự" thành điểm mạnh văn hóa, trong khi Build in Public/CLG theo phong cách Silicon Valley đang dẫn đầu về nền tảng đo lường và vận hành để tái sản xuất và khuếch đại câu chuyện đó. Khi hai phía hội tụ bằng cách học hỏi lẫn nhau, hướng tới năm 2027, có khả năng cao rằng định nghĩa về startup sẽ được viết lại — từ "công ty bán sản phẩm" thành "thực thể kinh doanh cùng vận hành cả quá trình không ngừng tạo ra sản phẩm lẫn cộng đồng ủng hộ quá trình đó."

Nguồn vốn và nhiệt huyết mà các VC Silicon Valley đổ vào chủ đề này, cùng với văn hóa thiết kế tự sự mà cộng đồng creator Nhật Bản đã tích lũy — tại giao điểm của hai yếu tố này, kỳ lân tiếp theo đang lặng lẽ trỗi dậy.

Chương 10　Kết luận──"Công khai quy trình" là con hào phòng thủ cuối cùng còn lại

5 nguyên tắc của Bessemer, "Lighthouse Playbook" của a16z, các benchmark PLG/CLG của OpenView, "Open Source Fellowship" của Sequoia, Account-Driven GTM của MKT1, Product Pass của Lenny's Newsletter — thoạt nhìn, những sáng kiến này có vẻ rời rạc, nhưng thực ra chúng đều được gắn kết bởi một tư tưởng chung: "Thay vì xây dựng sản phẩm hoàn chỉnh, hãy kiến tạo quá trình ra đời của sản phẩm và cộng đồng xung quanh nó thành những tài sản không thể sao chép." Trong thời đại AI thương mại hóa việc tạo ra code, câu chuyện và mối quan hệ — "ai, với triết lý gì, cùng ai đã tạo ra nó" — vẫn là những nguồn lực không thể dễ dàng bắt chước.

Kinh tế quy trình (process economy) của Nhật Bản đi trước Mỹ ở điểm thăng hoa "tính tự sự" thành thế mạnh văn hóa, trong khi Build in Public / CLG theo phong cách Silicon Valley đi trước ở cơ sở hạ tầng đo lường và vận hành giúp tái tạo và khuếch đại câu chuyện đó. Khi cả hai hội tụ bằng cách học hỏi lẫn nhau, hướng đến năm 2027, có khả năng cao rằng định nghĩa về startup sẽ được viết lại — từ "công ty bán sản phẩm" thành "thực thể kinh doanh cùng vận hành cả quá trình không ngừng tạo ra lẫn cộng đồng ủng hộ quá trình đó."

Tại giao điểm giữa nguồn vốn và nhiệt huyết mà các VC Silicon Valley đổ vào chủ đề này, và văn hóa thiết kế tự sự mà cộng đồng sáng tạo Nhật Bản đã tích lũy — tại đó, unicorn tiếp theo đang lặng lẽ trỗi dậy.

Nguồn

  • Bessemer Venture Partners, "Năm quy luật tăng trưởng dẫn dắt bởi cộng đồng" — https://www.bvp.com/atlas/five-laws-for-community-led-growth
  • Bessemer Venture Partners, "Báo cáo Chuẩn mực Cloud 100 năm 2025" — https://www.bvp.com/atlas/the-cloud-100-benchmarks-report/
  • Bessemer Venture Partners, "Forbes Cloud 100 trở lại năm 2025" — https://www.bvp.com/news/the-forbes-cloud-100-returns-for-2025
  • Andreessen Horowitz, "Cẩm nang Lighthouse" — https://a16z.com/the-lighthouse-playbook/
  • Andreessen Horowitz, "Tăng trưởng dẫn dắt bởi hệ sinh thái mở ra thế hệ GTM tiếp theo như thế nào" — https://a16z.com/podcast/ecosystem-led-growth-the-next-generation-of-gtm/
  • Andreessen Horowitz, "Đầu tư vào Figma: Thập kỷ của Thiết kế" — https://a16z.com/announcement/investing-in-figma-the-decade-of-design/
  • Sequoia Capital, "Chương trình Học bổng Mã nguồn Mở" — https://www.sequoiacap.com/oss/
  • Sequoia Capital, "Xây dựng Tương lai: Gặp gỡ các Học viên Mã nguồn Mở Sequoia 2024" — https://www.sequoiacap.com/article/building-the-future-meet-the-2024-sequoia-open-source-fellows/
  • OpenView Partners, "Chỉ số Tăng trưởng Dẫn dắt bởi Sản phẩm" — https://openviewpartners.com/product-led-growth-index/
  • OpenView Partners, "Hướng dẫn Chuẩn mực Tăng trưởng Dẫn dắt bởi Sản phẩm" — https://openviewpartners.com/blog/your-guide-to-product-led-growth-benchmarks/
  • Figma Blog, "Config 2025 ra mắt tính năng tăng cường năng lực thiết kế của Figma" — https://www.figma.com/blog/config-2025-press-release/
  • Figma Config 2026 — https://config.figma.com/
  • Quan hệ Nhà đầu tư Figma — https://investor.figma.com/overview/default.aspx
  • Event Marketer, "Figma đã tăng trưởng hội nghị Config lên 750% trong năm năm như thế nào" — https://www.eventmarketer.com/article/figma-config-event-community-building/
  • Fortune, "Khi Figma lên sàn, một bước ngoặt trong quá trình phục hồi thị trường IPO vốn được chờ đợi từ lâu đang dần hiện ra" — https://fortune.com/2025/07/31/figma-venture-backed-ipo-circle-coreweave-high-growth-software-listings/
  • Capital.com, "IPO Figma: tất cả những gì bạn cần biết" — https://capital.com/en-eu/learn/ipo/figma-ipo
  • CNBC, "IPO Figma có thể định giá nhà sản xuất phần mềm thiết kế ở mức 16 tỷ USD" — https://www.cnbc.com/2025/07/21/figma-ipo-software-value.html
  • HackerNoon, "Tăng trưởng dẫn dắt bởi cộng đồng: Câu chuyện của Notion và cỗ máy tăng trưởng 10 tỷ USD" — https://hackernoon.com/community-led-growth-the-story-of-notion-and-its-$10-billion-growth-engine
  • Decibel VC, "Tăng trưởng dẫn dắt bởi cộng đồng: Notion đã xây dựng cộng đồng toàn cầu như thế nào" — https://www.decibel.vc/articles/community-led-growth-how-notion-grew-a-global-community-of-advocates-and-influencers
  • Bettermode, "Nghiên cứu điển hình về tăng trưởng dẫn dắt bởi cộng đồng của Notion" — https://bettermode.com/blog/notion-community-led-growth
  • TechCrunch, "Supabase đạt định giá 5 tỷ USD, bốn tháng sau khi chạm mốc 2 tỷ USD" — https://techcrunch.com/2025/10/03/supabase-nabs-5b-valuation-four-months-after-hitting-2b/
  • TechCrunch, "Supabase, nền tảng dành cho nhà phát triển lấy Postgres làm trọng tâm, huy động 80 triệu USD Series C" — https://techcrunch.com/2024/09/25/supabase-a-postgres-centric-developer-platform-raises-80m-series-c/
  • Supabase, "Một trong những cộng đồng mã nguồn mở phát triển nhanh nhất thế giới" — https://supabase.com/company
  • TechCrunch, "Anysphere của Cursor đạt định giá 9,9 tỷ USD, vượt mốc ARR 500 triệu USD" — https://techcrunch.com/2025/06/05/cursors-anysphere-nabs-9-9b-valuation-soars-past-500m-arr/
  • Tech Startups, "Cursor đang đàm phán gọi vốn 2 tỷ USD với định giá 50 tỷ USD trong bối cảnh doanh thu tăng vọt" — https://techstartups.com/2026/04/17/cursor-in-talks-to-raise-2b-at-50b-valuation-as-revenue-surges-and-ai-coding-wars-heat-up/
  • CNBC, "Startup AI Cursor huy động vòng tài trợ 2,3 tỷ USD với định giá 29,3 tỷ USD" — https://www.cnbc.com/2025/11/13/cursor-ai-startup-funding-round-valuation.html
  • TechCrunch, "Sau chín năm nỗ lực, Replit cuối cùng đã tìm được thị trường của mình" — https://techcrunch.com/2025/10/02/after-nine-years-of-grinding-replit-finally-found-its-market-can-it-keep-it/
  • Replit Blog, "Giới thiệu Race to Revenue" — https://blog.replit.com/race-to-revenue
  • Bloomberg, "Startup lập trình AI Replit được định giá 3 tỷ USD với vòng tài trợ mới" — https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-09-10/ai-coding-startup-replit-valued-at-3-billion-with-new-funding
  • Podcast Every.to, "Bên trong The Browser Company: Tại sao họ khai tử Arc để xây dựng Dia" — https://every.to/podcast/inside-the-browser-company-why-they-killed-arc-to-build-dia
  • The Register, "Arc bị đóng băng khi The Browser Company chuyển hướng sang Dia với AI" — https://www.theregister.com/2025/05/27/arc_browser_development_ends/
  • Fast-SaaS, "Pieter Levels xây dựng doanh nghiệp doanh thu 3 triệu USD/năm với không nhân viên như thế nào" — https://www.fast-saas.com/blog/pieter-levels-success-story/
  • Levelsio, "Biến các dự án phụ thành startup có lợi nhuận" — https://levels.io/startups/
  • Arvid Kahl, "The Bootstrapped Founder" — https://thebootstrappedfounder.com/
  • Arvid Kahl, "Build in Public! (Sách)" — https://buildinpublicbook-com.addpotion.com/
  • Indie Hackers, "Được Stripe mua lại!" — https://www.indiehackers.com/blog/acquired-by-stripe
  • TheyGotAcquired, "Cộng đồng doanh nhân Internet Indie Hackers được Stripe mua lại" — https://theygotacquired.com/community/indiehackers-acquired-by-stripe/
  • Sahil Lavingia trên X — https://x.com/shl
  • SaaS Club, "50 nghìn người dùng ngày đầu với chi phí marketing bằng không" — https://saasclub.io/podcast/sahil-lavingia-gumroad/
  • Lenny's Newsletter — https://www.lennysnewsletter.com/
  • StartupGTM, "Cẩm nang của Lenny Rachitsky" — https://startupgtm.substack.com/p/the-lenny-rachitsky-playbook-prompts
  • Lenny's Newsletter, "Hệ sinh thái là kênh tăng trưởng lớn tiếp theo (Emily Kramer)" — https://www.lennysnewsletter.com/p/ecosystem-is-the-next-big-growth
  • MKT1 Newsletter, "Sự chuyển dịch sang GTM định hướng tài khoản" — https://newsletter.mkt1.co/
  • Common Room, "Hướng dẫn toàn diện về tăng trưởng dẫn dắt bởi cộng đồng" — https://www.commonroom.io/resources/ultimate-guide-to-community-led-growth/
  • GeekWire, "Common Room ra mắt 'nền tảng tăng trưởng cộng đồng thông minh'" — https://www.geekwire.com/2022/fueled-by-52m-in-funding-common-room-unveils-intelligent-community-growth-platform/
  • David Spinks, "Hướng dẫn xây dựng cộng đồng dành cho nhà sáng lập" (Lenny's Newsletter) — https://www.lennysnewsletter.com/p/building-community
  • CMX / Bevy — https://davidspinks.com/
  • MyNextDeveloper, "Làn sóng 'Build in Public': Tại sao minh bạch là sức ảnh hưởng mới" — https://mynextdeveloper.com/blogs/the-build-in-public-boom-why-transparency-is-the-new-influence/
  • The Smarketers, "Tăng trưởng dẫn dắt bởi cộng đồng trong B2B: Hướng dẫn 2026" — https://thesmarketers.com/blogs/community-led-growth-b2b-2026/
  • Maxio, "Báo cáo Tăng trưởng SaaS B2B: Chuẩn mực & Xu hướng 2026" — https://www.maxio.com/resources/the-b2b-growth-report-2026
  • SaaStr, "Kiểm tra nhiệt độ SaaS 2025 cùng Jason Lemkin" — https://www.saastr.com/the-2025-saas-vibe-check-what-founders-need-to-know-right-now-with-saastr-ceo-and-founder-jason-lemkin/
  • SaaStr Annual — https://www.saastrannual.com/
  • Insight Partners, "Dự báo cho các nhà lãnh đạo và nhà sáng lập GTM quy mô lớn năm 2025" — https://www.insightpartners.com/ideas/gtm-leaders-founder-predictions-2025/
  • McKinsey, "Hiện trạng niềm tin vào AI năm 2026: Chuyển sang kỷ nguyên tác nhân tự trị" — https://www.mckinsey.com/capabilities/tech-and-ai/our-insights/tech-forward/state-of-ai-trust-in-2026-shifting-to-the-agentic-era
  • Obara Kazuhiro, *Process Economy: Câu chuyện của bạn trở thành giá trị* (NXB Gentosha) — https://www.gentosha.co.jp/book/detail/9784344038332/
  • GLOBIS Manabi Hōdai × Chiken-roku, "Process Economy: Câu chuyện của bạn trở thành giá trị — Obara Kazuhiro" — https://globis.jp/article/57064/
  • Nikkei XTREND, "Bản chất của 'Process Economy' là gì — Hỏi người đặt tên và tác giả" — https://xtrend.nikkei.com/atcl/contents/18/00505/00001/
  • Nikkei, "Chú ý đến Process Economy: Thu hút khách hàng bằng cách cho thấy quá trình" — https://www.nikkei.com/article/DGXKZO73897780V10C21A7H21A00/
  • IDEAS FOR GOOD, "Process Economy là gì — Định nghĩa và ý nghĩa" — https://ideasforgood.jp/glossary/process_economy/
  • Kensuu, "'Process Economy' có vẻ sắp bùng nổ" — https://kensuu.com/n/nf4270e069c20
  • 00:00 Studio (Zero Studio) — https://0000.studio/about
  • PRTimes, "Ra mắt chính thức dịch vụ phát trực tiếp quá trình làm việc của nhà sáng tạo '00:00 Studio'" — https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000021.000041122.html
  • CAMPFIRE, "Tổng số tiền ủng hộ lũy kế vượt 100 tỷ yên, số thành viên vượt 5,1 triệu người" — https://www.campfire.co.jp/press/2025/04/02/gmv1000/
  • CAMPFIRE, "CAMPFIRE và IVS hợp tác khởi động Top Gun FUND" — https://campfire.co.jp/press/2025/04/24/ivs/
  • JTB Newsroom, "JTB bắt đầu dịch vụ mới 'JTB Crowdfunding' cùng CAMPFIRE" — https://www.jtbcorp.jp/jp/newsroom/2025/05/22_jtb_campfire.html
  • The Japan Times, "SmartHR được KKR hậu thuẫn được cho là đang xem xét IPO tại Tokyo vào cuối năm nay" — https://www.japantimes.co.jp/business/2026/04/06/companies/smarthr-considers-initial-public-offering/
  • Relic Battery, "Tại sao 'Process Economy' đang thu hút sự chú ý hiện nay?" — https://relic.co.jp/battery/other/22316
  • Blackbox Event, "Startup JAPAN EXPO 2025" — https://www.blackboxjp.com/events/startup-japan-expo-2025